Jak esbecy postrzegali Piekary

Jak esbecy postrzegali Piekary

Archiwa Instytutu Pamięci Narodowej to olbrzymi zbiór wszelakiej dokumentacji pozostałej po strukturach siłowym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Materiały te, to dokumenty o niezwykłej wartości historycznej i kulturowej, o znaczeniu ponadregionalnym. Obrazują one funkcjonowanie reżimów totalitarnych w tej części Europy. Pośród tysięcy akt pozostałych po MO, SB czy innych tajnych służbach komunistycznego państwa odnajdziemy także liczne prace dyplomowe absolwentów Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie. Z reguły w badaniach poświęca się im mniej uwagi, jednakże z powodu, iż prace te powstawały w czasie niezbyt odległym od opisywanych w nich wydarzeń , a autorami ich byli z reguły funkcjonariusze zawodowo zajmujący się opisywana tematyką, trudno zakwestionować ich wartość, w tym przede wszystkim wartość historyczną.

Czym była Wyższa Szkoła Oficerska Ministerstwa Spraw Wewnętrznych im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie? Powstała formalnie w roku 1972 placówka faktycznie kontynuowała w formie wyższej uczelni zawodowej funkcje istniejącego dotąd Centrum Wyszkolenia MSW i jego poprzedników: Szkoły Oficerów Bezpieczeństwa RBP PKWN w Lublinie, Centralnej Szkoły MBP w Łodzi, Centrum Wyszkolenia MBP i Centrum Wyszkolenia KdsBP w Legionowie oraz Rocznej Szkoły Podnoszenia Kwalifikacji Referentów KdsBP, którego aktywa materialne i personalne przejęła. Obok kadry i budynków były to także m.in. pracownie techniczne i liczącą w 1972 roku około 55 tysięcy tomów bibliotekę.

Bezpośrednią kontrolę nad szkołą sprawował minister spraw wewnętrznych. (…) Do podjęcia studiów w Legionowie kierowano, co zrozumiałe, głównie funkcjonariuszy SB, jednak dopuszczano do nich również funkcjonariuszy i żołnierzy z innych służb podległych ministrowi spraw wewnętrznych. Miały to być osoby o „nienagannej postawie ideowo-politycznej”, wytypowane podczas przeglądu kadrowego. (…) Preferowani mieli być funkcjonariusze z pionów operacyjnych SB (…) Kandydaci byli poddawani testom sprawnościowym oraz zdawali egzaminy z „aktualnych zagadnień społeczno-politycznych”, historii najnowszej Polski (po 1864) oraz wybranego języka obcego.

Jako główne zadania WSO MSW wymieniono w statucie instytucji udział w „umacnianiu porządku publicznego i bezpieczeństwa” PRL, „wychowanie podchorążych na aktywnych oraz ideowych obywateli PRL, obrońców jej ustroju i bezpieczeństwa”, „kształcenie podchorążych w zakresie nauk społeczno-politycznych, prawnych, ekonomicznych i specjalistycznych w celu przygotowania ich do objęcia stanowisk oficerskich w resorcie spraw wewnętrznych”, „prowadzenie badań w zakresie taktyki i metodyki zwalczania przestępstw, zapobiegania im oraz wykorzystania wyników tych badań w pracy dydaktycznej”, „upowszechnienie dorobku oraz tradycji Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej”.

Edukacja w Wyższej Szkole Oficerskiej im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie kończyła się egzaminem i obroną pracy dyplomowej. Znaczna ich część dotyczyła początków i rozwoju w Polsce organów bezpieczeństwa, działalności zbrojnego podziemia niepodległościowego, zwanego oczywiście „bandami”, działalności opozycji politycznej w PRL w latach 70. i 80. XX wieku, a także Kościoła katolickiego. Pośród nich właśnie odnajdziemy także prace poświęcone Piekarom Śląskim, a szczególnie piekarskiemu Sanktuarium Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej. Wymieńmy je:

Chwedczuk Marian, Filipek Andrzej. Zagrożenia związane z funkcjonowaniem sanktuarium maryjnego w Piekarach Śląskich. Przeciwdziałania operacyjne realizowane w latach 1983-1986. Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem płk. mgr. Bogusława Czechowskiego. Legionowo: Wyższa Szkoła Oficerska MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego, 1987.

Pabiasz Zygmunt. Pątniczy ośrodek w Piekarach Śląskich instrumentem społeczno-politycznego oddziaływania hierarchii kleru katolickiego na społeczeństwo Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem płk. mgr. Mieczysława Nowakowskiego. Legionowo: Wyższa Szkoła Oficerska MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego, 1975.

Cichopek Adam. Sanktuarium maryjne w Piekarach Śląskich (problemy operacyjno-prawne). Praca magisterska napisana pod kierunkiem naukowym ppłk. doc. dr. Janusza Langnera. Warszawa: Instytut Kryminalistyki i Kryminologii Akademia Spraw Wewnętrznych, 1978.

Zaznaczyć należy, iż dla absolwentów WSO im. Feliksa Dzierżyńskiego będących autorami prac dyplomowych Kościół katolicki jawi się wyłącznie jako instytucja negatywnie zapisana w historii naszego kraju. Przykładowo, w jednej z prac dyplomowych nie poświęconej Piekarom Śląskim, jej autor funkcjonariusz Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Skierniewicach Stanisław Wiankowski pisał:

Krytyczne – agresywnie negatywne – stanowisko czynników kościelnych wobec programu reform ustrojowych, pozytywne i wspierające wobec sił politycznych prawicy społecznej /a także przecież legalnej i nielegalnej opozycji politycznej oraz – w niektórych regionach Polski – zbrojnego podziemia/, przenoszone w obszar praktyki społecznej musiały prowadzić do wzrostu napięć we wzajemnych stosunkach. Ale najbardziej groźną konsekwencją doktrynalnego stanowiska i faktu przenoszenia jego formuł – poprzez ambonę – w szerokie środowiska społeczne, było hamowanie procesu stabilizacji wewnętrznej w Polsce oraz wzmaganie napięcia społecznego i politycznego w kraju.

Nie inaczej oczywiście postrzegali Kościół katolicki funkcjonariusze śląskiej Służby Bezpieczeństwa, opisujący Piekary Śląskie. Major śląskiej SB Zygmunt Pabiasz swoją pracę zatytułowaną Pątniczy ośrodek w Piekarach Śląskich instrumentem społeczno-politycznego oddziaływania hierarchii kleru katolickiego na społeczeństwo Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego zaczyna następująco:

Hierarchia kościoła katolickiego, jak w żadnym innym związku wyznaniowym usiłuje kojarzyć w swojej działalności akcję religijną z akcją społeczną i polityczną. W zakresie wykorzystania wierzeń religijnych w celu zapewnienia wpływów politycznych – dziedziczy ona bogate i wielowiekowe doświadczenia. Do ludowego socjalistycznego państwa oraz zachodzących w nim przemian cechuje ją wrogi bądź negatywny stosunek. Dlatego w odniesieniu do wiernych działalność hierarchii kościoła katolickiego w PRL koncentruje się na płaszczyźnie ideologiczno-politycznej. Celowi temu służą odpowiednio podporządkowane programy działania, jak np. program „Wielkiej Nowenny”, który stanowił podstawę do manifestowania obecności kościoła w wielu dziedzinach życia społecznego. (…)

Na organach MSW spoczywa obowiązek zabezpieczenia operacyjnego masowych imprez religijnych. Częstymi są przypadki wykorzystywania zgromadzonych tłumów do zakłócania porządku publicznego. Istnieją ponadto obiektywne możliwości sprowokowania ekscesów, cudów lub innych poczynań powodujących stan zagrożenia lub naruszenia obowiązujących przepisów prawnych.

Jak dalej pisze Pabiasz:

Od kilku lat zabiegi hierarchii zmierzają do wytworzenia klimatu zagrożenia kościoła przez socjalistyczne państwo. Jedną z form realizacji założeń hierarchii stanowi organizowanie szerokiego ruchu pątniczego do istniejących i nowo uruchamianych sanktuariów. Do zgromadzonych wiernych w swoich licznych wystąpieniach, biskupi wtrącają krytyczne uwagi z politycznymi aluzjami, dotyczące różnych dziedzin życia kraju. Sanktuarium w Piekarach Śląskich nie jest w tym zakresie odosobnione.

Strona tytułowa pracy Pątniczy ośrodek w Piekarach Śląskich instrumentem społeczno-politycznego oddziaływania hierarchii kleru katolickiego na społeczeństwo Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego [za: Archiwum IPN w Warszawie]

Oczywiście na negatywna rolę Sanktuarium w Piekarach wskazywali także we wstępie do swojej pracy pr.: Zagrożenia związane z funkcjonowaniem sanktuarium maryjnego w Piekarach Śląskich. Przeciwdziałania operacyjne realizowane w latach 1983-1986 Marian Chwedczuk i Andrzej Filipek.

Autorzy pracy będąc pracownikami Wydziału IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Katowicach niejednokrotnie, wykonując zadania służbowe, mieli obserwować jak Kościół wykorzystuje nawrót religijności czy raczej religianctwa do realizowania swych własnych, nieraz dalekosiężnych, celów. Stało się to bezpośrednią przyczyną do napisania tej pracy. Po wspólnym przeanalizowaniu i konsultacji z kierownictwem wydziału, autorzy doszli do wniosku, że najjaskrawszym przykładem ukazującym wojującą i indoktrynującą stronę Kościoła będzie sanktuarium maryjne w Piekarach Śląskich, gdzie każdego roku odbywa się największe na terenie województwa katowickiego, a także jedno z największych w kraju, zgromadzenie o charakterze religijnym pod nazwą „pielgrzymka mężczyzn i młodzieńców”.

Opisując cele przyświecające im w trakcie pisania pracy, oprócz wskazania „głównych zagrożeń jakie niesie ze sobą funkcjonowania sanktuarium na tym terenie oraz form i metod jakie podejmowane są przez SB celem ich neutralizacji”, Chwedczuk i Filipek wskazują:

Celem naszej pracy będzie zaakcentowanie głównych zagrożeń i przeniesienie głównego ciężaru naszych zainteresowań operacyjnych na niebezpieczeństwo, jakie kryje się w tzw. „ewangelii pracy”. Podejmiemy także próbę ukazania niektórych niedociągnięć w pracy operacyjnej i możliwości ich korekty w przyszłości. Autorzy mają nadzieję, że praca ta pozwoli im głębiej poznać formy i metody działalności pozareligijnej Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce, co powinno zaowocować w ich przyszłej pracy zawodowej.

Podobne słowa kreśli mjr Zygmunt Pabiasz

Pracując w SB KPMO Tarnowskie Góry uczestniczyłem kilkakrotnie w zabezpieczeniu imprez religijnych na terenie Piekar Śląskich. Myślę, że ten fakt wpłynął na wybór tematu niniejszej pracy dyplomowej. Zabezpieczenie odbywających się imprez religijnych na terenie Piekar Śląskich jest ponadto jednym z najistotniejszych zadań Referatu SB KPMO Tarnowskie Góry.

Celem jaki postawiłem przed pracą jest wykazanie wykorzystania przez kler organizowanych tu imprez do kształtowania społeczno-politycznego postaw ludzi wierzących. Ponadto pragnę przedstawić niektóre aspekty funkcjonowania tego sanktuarium w warunkach największego skupiska ludności w kraju.

CDN.

No Comments

Post a Comment